گام اول در مسیر شفافیت اقتصادی

سرمقاله روز سه شنبه ام برای روزنامه جهان صنعت.

سازمان شفافیت بین المللی از سال 1995 با محاسبه شاخص ادراک فساد یا CORRUPTION PERCEPTIONS INDEX کشورهای جهان از نظر فساد اداری، شفافیت فعالیتهای مالی، ارتشاء و مبارزه با فساد اداری رتبه بندی می کند. این شاخص خیلی سریع بعنوان یکی از شاخصهای مهم درباره اقتصاد کشورها پذیرفته شد و امروز مورد استناد بسیاری از فعالان اقتصادی و سرمایه گذاران خارجی می باشد. امسال ایران با دو نمره بهبود نمره 27 از 100 را دریافت کرده است و در میان 177 کشور جهان 136ام شده است. این رتبه هشت پله بالاتر از رتبه سال گذشته ایران است.  اهمیت این رتبه در تعبیریست که از آن می شود.

معمولا وضعیت اقتصادی هر کشوری را می توان با مجموعه ای از اعداد برای هر مخاطبی ترسیم کرد.  تولید ناخالص داخلی، درآمد سرانه، میزان تعهدات خارجی، حجم صادرات و واردات، بزرگی بازار سرمایه، سهم بخشهای مختلف اقتصادی در تولید ناخالص داخلی، نرخ تورم، بیکاری، نرخ زاد و ولد و نرخ رشد جمعیت نمونه ای از این شاخصها هستند. ولی سوال اینجاست آیا این اعداد می توانند به مخاطب بگویند که تجربه کار اقتصادی در آن کشور چگونه خواهد بود؟ تجربه فضای کسب و کار در یک کشور با ارقام اقتصادی  در آن کشور متفاوت است.

یک اقتصاددان که روند توسعه را مطالعه می کند شاید به ارقام برای توصیف اقتصاد یک کشور در حال توسعه بسنده کند ولی یک سرمایه گذار مایل است بداند اگر در آن کشور مرتکب خلاف رانندگی شود آیا باید جریمه پرداخت کند یا به بهانه این خلاف پلیس از او طلب رشوه خواهد کرد. شاید این مساله برای بسیاری پیش پاافتاده بنظر  برسد ولی برای یک فعال اقتصادی به این معناست که آیا نیروی پلیس آن کشور قابل اعتماد است و فضای کشور قانونمدار و قانونمند می باشد یا خیر. اینجاست که اعداد به تنهایی کافی نیستند و لازم است شاخصهایی برای توصیف فضای کسب و کار در یک کشور تعریف شوند. شاخص ادراک فساد یکی از این شاخصهاست. هدف آن ارائه تصویری از تجربه فضای کسب و کار کشور برای سرمایه گذار احتمالی است. در نتیجه تعبیر این شاخص و رتبه یک کشور بر مبنای ارزشی بیش از رقم درآمد سرانه یک کشور دارد.

نگاهی به کشورهای رتبه بندی شده در گزارش امسال نشان می دهد که کشورهای بسیاری علیرغم داشتن درآمد سرانه مناسب و منابع غنی طبیعی احتمالا گزینه اول سرمایه گذاران خارجی نخواهند بود. داشتن منابع طبیعی و حتی یک درآمد سرانه مناسب داشتن یک تجربه اقتصادی مناسب را تضمین نمی کند. نکته ای که بسیاری در کشورهای در حال توسعه از آن غافلند این است که در کسب و کار سلامت فضای فعالیتهای اقتصادی جاذبه بیشتری برای سرمایه گذاران دارد تا منابع طبیعی سرشار یا حتی بازدهی بالا.

اینجا نگاهی به حجم سرمایه گذاریهای انجام شده توسط کشورهای توسعه یافته می تواند آموزنده باشد. در سال 2013  55.6 درصد سرمایه گذاری مستقیم خارجی ایالات متحده در اروپا انجام شده بود و تنها 1 درصد در خاورمیانه و 1.4 در قاره آفریقا.  70.8 درصد سرمایه گذاری مستقیم خارجی در ایالات متحده نیز منشایی اروپایی داشت.  اقتصادهای آسیایی علیرغم نرخ بالای بازدهی تنها 14.6 درصد از سرمایه گذاریهای خارجی ایالات متحده را جذب کرده بودند.

در فضای رقابتی در منطقه خاورمیانه و در فلات ایران یک کشور دیگر با جمعیتی به اندازه تقریبی جمعیت ایران وجود دارد که منابع سرشار نفت و گاز ایران را ندارد و مانند ایران در قلب خاورمیانه بعنوان چهار راه استراتژیک خاورمیانه قرار ندارد و مسیر طبیعی ترانزیت کالا به آسیای مرکزی نیست. با اینحال این کشور در جذب سرمایه های خارجی به مراتب موفقتر از ایران عمل کرده و می کند. رتبه کشور ترکیه بنا به گزارش سازمان شفافیت بین المللی 64 و نمره این کشور 45  می باشد.  این رتبه برای ارمنستان (94)، آذربایجان (126)، ترکمنستان (169)، افغانستان (172)، پاکستان (126)، امارات (25)، عمان (64)، قطر (26)، عربستان سعودی (55)، کویت (67) و عراق (170) می باشد. در واقع رتبه ایران در این رده بندی تنها از ترکمنستان بهتر است و قابل مقایسه با عراق و افغانستان که یکی مبتلا به بلای داعش و دیگری درگیر طالبان است نمی باشد. نگاهی به این رتبه ها کافیست تا بدانیم ایران ما مقصد اصلی سرمایه گذاران خارجی نیست.

اینجاست که این واقعیت مجددا خود را به ما یادآوری می کند. برای جذب سرمایه دستگاه قضایی مستقل و قابل اعتماد، پلیس قانونمدار، شفافیت دستگاههای اداری و سیاستهای مبارزه با فسادی که با قدرت و اراده سیاسی به اجرا گذاشته شوند از منابع طبیعی لازمتر و ضروریتر می باشند. صعود هشت پله ای ایران البته رویدادی فرخنده است و نشانه آنکه در یکسال گذشته حداقل روند مبارزه با فساد رو به بهبود بوده است. ولی برای ایجاد اشتغال و رسیدن به برتری منطقه ای رتبه ایران حداقل باید با کشورهای همسایه ایش قابل مقایسه و در یک رده باشد. و این یعنی ارتقایی هشتاد پله ایی لازم است تا بتوانیم یک جشن واقعی بگیریم. ارتقایی که این روزها نمی توان با واقع بینی به آن خوش بین بود. وقتی حجم تخلفات مالی رویداده هر روز افزایش می یابند و رکورد جدیدی را ثبت می کنند.

Advertisements

1 دیدگاه

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s