دوگانه #رشد و #بیکاری

پاورقیم برای شماره ۶۲ ماهنامه آینده نگر٬ نشریه اتاق بازرگانی٬ صنایع و معادن تهران٬ درباره دوگانه رشد و بیکاری بویژه وقتی اقتصاد نرخ رشد اقتصادی مثبت را تجربه می کند.
در یکی از کلاسهایی که از راه دور در آنها شرکت می کنم سوالی خوبی پرسیده شد. «آیا نرخ رشد ۱۲.۵ درصدی یعنی افزایش فرصتهای اشتغال و کارآفرینی؟‌الان وقت خوبی هست که کاری را شروع کنیم؟» نرخ رشد اقتصادی کشور دو رقمی شده است و این خبر خوبیست و برای بسیاری به معنای وجود فرصتهای کارآفرینی و درآمدزایی. ایشان مانند شرکت کنندگان در این کلاس می پرسند آیا چنین فرصتهایی وجود دارند و اگر دارند چطور می توان این فرصتها را پیدا کرد؟‌
قبل از اینکه به این سوال جواب بدهیم باید اول بپرسیم نرخ رشد اقتصادی یعنی چه؟ نرخ رشد اقتصادی تغییرات در تولید ناخالص داخلی حقیقیست. تولید ناخالص داخلی حقیقی مجموع ارزش کلیه کالاهای تولید شده و خدمات ارائه شده در داخل مرزهای کشور به قیمت واقعی بازار در طول یک سال است. چون از قیمت واقعی استفاده می کنیم تغییرات این ارزش٬ یا همان نرخ رشد اقتصادی٬ از سال به سال در واقع تغییرات کلی حجم کالاها و خدمات است. وقتی رشد اقتصادی مثبت است یعنی حجم تولید ناخالص داخلی افزایش پیدا کرده است.
ایران کشوریست نفت خیز پس بخش بزرگی از تغییرات تولید ناخالص داخلی ناشی از تغییرات و نوسانات بازارهای جهانی نفت است. در دوران پسابرجام ایران صادرات نفت را از سر گرفت و موفق به جذب درآمدهای نفتیش شد. در نتیجه افزایش تولید ناخالص داخلی پیش بینی می شد. این به معنای کم اهمیت شمردن این نرخ دو رقمی رشد اقتصادی نیست بلکه برای فهمیدن مفهوم آن است. در کنار افزایش درآمدهای نفتی٬ از سرگیری تجارت خارجی و افزایش تعداد گردشگران در کنار پرجنب و جوش شدن فعالان اقتصادی حجم کالاها و خدمات تولید شده در بخش غیرنفتی اقتصاد کشور را نیز افزایش داد. بانک مرکزی تخمین می زند اقتصاد غیرنقتی ایران ۳.۳ درصد رشد داشته است و مرکز آمار این نرخ را ۶.۳ درصد تخمین می زند.  افزایش تولیدات و صادرات نفتی بیش از سه چهارم رشد اقتصادی را توضیح می دهد.
در این شرایط افزایش حجم فعالیتهای اقتصادی پیش از آنکه فراگیر بوده باشد بیشتر در بخش نفت روی داده است٬ که محل حضور شرکتهای دولتی و پیمانکارانیست که در فضای خاکستری بین دولت و بخش خصوصی خود را تعریف می کنند. این افزایش فعالیت به معنای افزایش فرصتهای کارآفرینی در جامعه نیست. گرچه به معنای افزایش فرصتهای اشتغال خواهد بود و در صورت روند مثبت بهای نفت سرعت این ایجاد اشتغال نیز بیشتر خواهد شد.
درست است که در اقتصاد غیرنفتی بخش خصوصی حضور پررنگ تری دارد ولی اینجا هم دولت و شرکتهای دولتی حاضرند و هم شرکتهای شبه دولتی و وابسته به نهادهای حکومتی. در نتیجه زمینه رقابت و رقابت پذیری آنگونه فراهم نیست که همه فعالان اقتصادی فرصت کارآفرینی و آغاز فعالیتی جدید را داشته باشند. از سوی دیگر بخش غیرنفتی آهسته تر از بخش نفت رشد کرده است و تنها یک چهارم این نرخ رشد ناشی از افزایش حجم فعالیتهای اقتصادی در این بخش است. با توجه به توزیع این نرخ رشد می توان بخشهایی که در آنها فرصتهای بیشتری برای کار و فعالیت وجود دارد را شناسایی کرد.
نکته جالب توجه در بخش غیرنفتی انقباض ۱۳ درصدی بخش ساختمان است که به معنای کاهش سراسری فعالیتهای ساخت و ساز و ادامه رکود در این گروه است. در نتیجه این انقباض که کاهش اشتغال را به همراه خواهد داشت٬ شاهد جابجایی نیروی کار از این بخش به سایر بخشهای اقتصادی خواهیم بود. در بخش خدمات گروه حمل و نقل و گروه بازرگانی٬ رستورانداری و هتلداری نرخ رشدی بزرگتر از ۶ درصد داشته اند٬ که به معنای افزایش اشتغال در این گروهها و وجود فرصت برای شروع فعالیت اقتصادی مستقل و کارآفرینانه است. اما از آنجایی که آمار مناسبی برای مناطق مختلف کشور٬ به تفکیک شهرها٬ وجود ندارد٬ نمی توان با اطمینان درباره کیفیت این فرصتها صحبت کرد. در نتیجه در بخش غیر نفتی غیر از دو گروه در سایر گروهها یا شاهد حفظ وضعیت فعلی هستیم یا آغاز جابجایی نیروی کار و سرمایه به سایر گروهها.
در این وضعیت باید گفت که علیرغم نرخ رشد اقتصادی ۱۲ درصدی هنوز نمی توان منتظر افزایش فرصتهای کارآفرینی و شروع کسب و کار جدید بود. مهمترین اثر این نرخ رشد ایجاد اشتغال برای نیروی کاریست که در ازای دستمزد فعالیت خواهد کرد. شرکتهای دولتی و شبه دولتی در صف اول بهره بردن از فرصتهای موجود هستند و بخش خصوصی هنوز منتظر بازشدن فضا و بزرگتر شدن میدان فعالیتش است تا بتواند فرصتهای بیشتری داشته باشد. برای این بخش نرخ رشد اقتصادی خبر خوبیست ولی برای رشد و تجربه روزهای طلایی باید این نرخ رشد آنقدر ادامه پیدا کند که منافعش به بخش خصوصی هم برسد.
Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s