به بهانه قطع گاز

در پی سرمای شدید زمستان امسال و قطع واردات گاز از ترکمنستان، در پی تصمیم این کشور به بستن خط لوله مابین دو کشوربه منظور انجام تعمیرات، ابتدا چندین شهر در سه استان کشور قطعی گاز را تجربه کردند و اکنون 11 استان کشور با مشکل کمبود گاز مواجه هستند. به نقل از خبرگزاریها این امر باعث اخلال در زندگی روزمره شهروندان این شهرها  شده است. خبرگزاری فارس از استفاده از چوب در مازندران برای پخت و پز و برخی ازوب سایتها از تعطیلی مدارس در شهرستان شاهرود تا وصل مجدد گاز خبر می دهند.   

از آنجا که طی سالهای گذشته گسترش شبکه گاز رسانی باعث شده است که استفاده از گاز به عنوان سوخت اصلی در خانوادههای ایرانی گسترش یابد به نظر می رسد که زمان یادآوری چند نکته است.

 اول آنکه تقاضا برای گاز به منظور گرم کردن محل سکونت  تابع عوامل بسیاریست از آنجمله می توان به: شرایط جوی، تعداد اعضاء خانوار و درآمد  اشاره کرد. سوال این است که آیا در زمینه مصرف روزانه خانوارها در شهرستانهای مختلف تحقیقاتی انجام شده است؟ آیا مدلهای اقتصادسنجی و رفتار مصرف کننده در  بازار داخلی گاز طراحی و آزمایش شده اند؟

در صورت موجود بودن این مدلها شرکت گاز قادر به پیش بینی مصرف گاز در شهرستانهای مختلف کشور در شرایط جوی گوناگون  و حتی سرمای شدید است. بر مبنای این پیش بینیها می توان تقاضای بازار را در فصل سرما تخمین زد و سناریوهای قیمت گذاری بهینه ای را طراحی نمود که حاشیه درآمدی برابر حاشیه هزینه تولید گاز در فصل سرما ایجاد نماید. با پیشبینی مصرف و قیمت گذاری مناسب شرکت گاز می تواند از تعمیرات ناگهانی کشور همسایه در سرمای سردتر از صفر درجه جلوگیری نماید. 

 نکته دوم بحث قیمت گذاری و الگوی مصرف است. نگارنده مایل نیست اسیر دام همیشگی نکوهش مصرف زیاده از حد گردد. به نظر نگارنده یک خانوار تصمیم می گیرد که چه مقدار مصرف کند و تا چه حد خانه خود را گرم نگهدارد.  در این تصمیم گیری خانواده مطلوبیت،  یا رفاه، خود را با توجه به قیمت گاز، قیمت سایر اقلام مصرفی و بودجه خود حداکثر می کند. زمانیکه ما می پذیریم تصمیم خانواده بر اساس حداکثرسازی مطلوبیت گرفته می شود،  روشهای متعددی برای تاثیر گذاری بر آن به ذهن می رسند. قیمتگذاری بهینه موجب می شود که خانوار از هزینه واقعی مصرف گاز مطلع گردد و به منظور گرم نگهداشتن مسکن خود به عایق سازی، خرید تجهیزات بهینه و استفاده از روشهای جایگزین بیاندیشد.

 نگارنده اطمینان دارد که برخی قیمتگذاری بهینه را به مفهوم افزایش قیمت می دانند. در حالیکه اینگونه نیست. بحث سیکل مصرف و قیمتگذاری پیک در اقتصاد تازه نیست و پژوهشگران بسیاری تاکنون در اینباره قلمفرسایی کرده اند ( می توان به کارهای پیشگام استاینر، برگستروم  و وایت اشاره کرد).  با طراحی سناریوهای مختلف قیمتگذاری و در نظر داشتن تقاضای پیک و تفاوت آن با تقاضای روزمره و با هدفمند کردن یارانه ها بدون انکه فشاری متوجه خانوارهای  کم درآمد گردد می توان مصرف گاز در کشور را بهینه کرد.  فراموش نباید کرد همه خانوارها هوشمندانه و با توجه به واقعیتهای بازار تصمیم می گیرند. با در نظر گرفتن هزینه واقعی تامین گاز خانوارها می توانند خود را برای روزهای سرد زمستان آماده سازند. پیش از آنکه بخواهیم الگوی مصرف را تغییر دهیم باید تقاضا و عوامل موثر بر آن را بشناسیم.

نکته آخر توجه به این نکته ضروری است که در معامله با ترکمنستان شرکت گاز ایران به دنبال حداکثرسازی رفاه اجتماعی است و دولت ترکمنستان در پی حداکثرسازی سود. این امر باعث تفاوت در انگیزهها و استراتژیها می گردد. با استفاده از نظریه بازیها و مدلهای تک بازارهای چندجانبه بین المللی[1] می توان رفتار دولت ترکمنستان را پیش بینی نمود. به عنوان مثال تغییر تقاضا باعث تغییر واکنش قیمت می گردد. با توجه به افزایش تقاضا بهترین راه برای افزایش درآمد افزایش قیمت خواهد بود. در نتیجه تعمیرات زمستانی چندان هم غیرمترقبه نیست.

نگارنده بهیچوجه قصد ناچیز شمردن رنج و زحمت خانوادههای محترمی را که با کمبود گاز مواجه هستند ندارد ولی همواره این بحث مطرح بوده است که مدلهای اقتصادی و اقتصادسنجی «به چه دردی می خورند؟». پیش بینی مصرف و تخمین تابع تقاضا یکی از کاربردهای بدیهی این مدلهاست. با توجه به گسترش مباحث اقتصادی و ارتقاء کیفیت نیروی انسانی موجود در کشور به نظر می رسد وقت گسترش زیرساختارهای نرم افزاری مربوط که باعث کاهش احتمال تکرار چنین مشکلاتی در آینده می شوند فرارسیده است.

    [1] International Mixed Oligopoly

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s